جوان آنلاین: چاقی و اضافه وزن که روزی معیاری از سلامتی و تمول بود، حالا نشانهای از آن است که یک جای سلامت افراد چاق میلنگد! چاقی و میزان چربی انباشته از سبک زندگی و تغذیه نادرست حکایت دارد و خودش عامل بیماریهای مختلفی همچون فشار خون و دیابت است. همه این عوارض و چالشها موجبشده در دنیا روزی را برای کنترل و پیشگیری از چاقی تعیین کنند و به این بهانه معضل چاقی را از زاویه سلامت مورد واکاوی قرار دهند.
بر اساس پژوهشهای علمی انجام شده، از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۲ روند چاقی در جهان به شکل چشمگیری افزایش یافته، بهگونهای که شیوع آن در زنان حدود ۸۱ درصد و در مردان حدود ۷۰ درصد رشد داشتهاست و پیشبینی میشود در سالهای آینده نیز حدود ۵۰ درصد دیگر افزایش یابد. افراد مبتلا به چاقی در معرض ابتلا به بیماریهای متعددی از جمله دیابت، بیماریهای قلبی- عروقی و برخی سرطانها قرار دارند و بخش قابلتوجهی از مبتلایان همزمان با بیش از یک بیماری مزمن زندگی میکنند. به همین خاطر هم چالش چاقی یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه در حوزه سلامت دنیاست.
روند فزاینده شیوع چاقی در کشور و جهان
با وجود آنکه سالهاست روز جهانی چاقی در تقویم جهانی سلامت مورد توجه قرار دارد، در کشور ما این روز عمدتاً به برگزاری سمینارهای علمی محدود شده و کمتر به عنوان فرصتی برای طرح سیاستهای کلان و چالشهای اجرایی حوزه پیشگیری و کنترل چاقی مورد استفاده قرار گرفتهاست.
باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران در همایش روز جهانی کنترل و پیشگیری از چاقی با اشاره به روند فزاینده شیوع چاقی در کشور و جهان، این بیماری را یکی از پیچیدهترین چالشهای سلامت قرن حاضر دانست. وی با بیان اینکه چاقی صرفاً اضافهوزن ساده نیست، بلکه یک بیماری مزمن ناشی از تجمع غیرطبیعی چربی در بدن است، گفت: «تعریف چاقی در سالهای اخیر تغییر کرده و دیگر تنها بر اساس شاخص توده بدنی (BMI) قضاوت نمیشود، بلکه میزان واقعی چربی بدن و پیامدهای متابولیک آن مورد توجه قرار میگیرد.»
۶۳ درصد جمعیت بزرگسال دچار چاقی یا اضافه وزن
چاقی پدیدهای چندعاملی است که عوامل ژنتیکی، محیطی، رفتاری و حتی تغییرات اقلیمی در بروز و تشدید این بیماری نقش دارند و به همین دلیل درمان و پیشگیری از آن نیازمند رویکردی جامع و بینبخشی است.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم با اشاره به وضعیت ایران گفت: «نتایج پیمایشهای ملی نشان میدهد حدود ۶۳ درصد جمعیت بزرگسال کشور دچار اضافهوزن یا چاقی هستند. البته الگوی سوءتغذیه در کشور یکنواخت نیست و در برخی استانها مشکل اصلی همچنان کموزنی است، در حالی که در بسیاری از مناطق، چاقی به مسئله غالب تبدیل شدهاست.»
لاریجانی با اشاره به وضعیت الگوی تغذیه در کشور تأکید کرد: «بررسیها نشان میدهد میزان مصرف میوه، سبزیجات، لبنیات و ماهی در سبد غذایی خانوار ایرانی کمتر از حد توصیه شدهاست، در حالی که مصرف نمک همچنان بالاتر از میزان استاندارد قرار دارد.»
وی با بیان اینکه در مناطق مختلف کشور تفاوتهایی وجود دارد، تأکید کرد: «آنچه به طور کلی اهمیت دارد این است که کیفیت سبد غذایی خانوار نیازمند اصلاح جدی است. کاهش مصرف نمک، محدود کردن چربیهای ناسالم و افزایش مصرف سبزیجات، لبنیات و منابع پروتئینی سالم از جمله اقداماتی است که باید در اولویت قرار گیرد.»
فعالیت بدنی ناکافی در نیمی از ایرانیان
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم همچنین با اشاره به پایین بودن سطح فعالیت بدنی در کشور گفت: «حدود ۵۰ درصد جمعیت ایران از فعالیت بدنی کافی برخوردار نیستند و این رقم در کلانشهری مانند تهران به حدود ۶۰ درصد میرسد. در حالی که کنترل وزن بدون توجه همزمان به اصلاح تغذیه و افزایش فعالیت بدنی امکانپذیر نیست.»
وی با بیان اینکه تحقق اهداف کنترل چاقی نیازمند رویکردی چندعاملی است، تصریح کرد: «تجربه جهانی نشان داده دستیابی به اهداف تعیینشده در حوزه پیشگیری از بیماریهای غیرواگیر آسان نیست. به همین دلیل اهداف قبلی در سطح بینالمللی بازنگری شده و برنامهها با افق زمانی جدید دنبال میشوند.»
به گفته وی این سند در ماههای اخیر بازبینی شده و اهداف آن تا سال ۱۴۰۴ و سالهای پس از آن بهروزرسانی شدهاست. در این بازنگری، محورهایی مانند کاهش مصرف نمک، اسیدهای چرب ترانس، نوشیدنیهای شیرین، دخانیات و الکل، ارتقای برچسبگذاری مواد غذایی و اصلاح غذای آماده و عمومی مورد تأکید قرار گرفتهاست. رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم تأکید کرد: «هدفگذاری اصلی، کنترل و تثبیت روند شیوع چاقی و دیابت در کشور است. تحقق این هدف نیازمند عزم ملی، مداخلات بینبخشی و سرمایهگذاری مستمر در حوزه پیشگیری است، چراکه بیتوجهی به این موضوع هزینههای سنگینی را در آینده به نظام سلامت تحمیل خواهد کرد.»
لاریجانی تأکید کرد: «افزایش دسترسی منطقی و علمی به داروهای درمان چاقی، تدوین پروتکلهای مشخص و نظارت تخصصی بر درمانها از جمله اقداماتی است که میتواند اثربخشی مداخلات را افزایش دهد.»
نقشه راه ملی برای مدیریت چاقی
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم با اشاره به وضعیت ایران
گفت: «در هیچ بیماری مزمنی بدون وجود رجیستری نمیتوان میزان موفقیت مداخلات را ارزیابی کرد و خوشبختانه در کشور راهنمای بالینی مدیریت چاقی کودکان با همکاری وزارت بهداشت تدوین شده و تأکید ما بر این است که مداخلات از دوران کودکی آغاز شود، چراکه بسیاری از مشکلات بزرگسالی ریشه در سالهای ابتدایی زندگی دارد.»
لاریجانی از تدوین یک «نقشه راه» ملی برای مدیریت چاقی خبر داد و افزود: «این برنامه میتواند به عنوان پیوست سند ملی بیماریهای غیرواگیر مورد استفاده قرار گیرد. در این نقشه راه، مرور شواهد علمی، شناسایی شکافها، تعیین اولویتهای پژوهشی و طراحی مداخلات مؤثر پیشبینی شدهاست.» وی درباره روشهای درمانی چاقی نیز گفت: «اصل اساسی در کنترل چاقی، اصلاح سبک زندگی شامل تغذیه سالم و افزایش فعالیت بدنی است. در برخی موارد میتوان از درمانهای دارویی بهره گرفت و در موارد شدید با وجود ریسکفاکتورهای جدی قلبی-عروقی، جراحیهای درمان چاقی نیز میتواند مدنظر قرار گیرد.»
به گفته وی ترکیب اصلاح سبک زندگی با درمانهای مناسب در موارد ضروری، میتواند نقش مؤثری در کنترل روند رو به رشد چاقی در کشور ایفا کند.
